عفو و انواع آن در قوانین حقوقی

۲۳ آبان ۱۳۹۶ دریافت

عفو و بخشش نهایی از آن پروردگاری هست که آدمیان را خلق کرده و راه و رسم به تعالی رسیدن را به ایشان نشان داده هست، لیکن انسان از راه رهست منحرف می‌شود و سرکشی می‌­کند اما خداوند راه برگشت را نبسته هست و می­‌فرماید: «ان الله کان عفوا غفورا»، امام علی (ع) نیز حدیثی در بیان بزرگی و جایگاه والای عفو و بخشش آورده­‌اند: «دو چیز هست که (عظمت) یا ثواب آنها قابل ارزیابی نیست: یکی عفو و اغماض و دیگری عدل و انصاف.» و همچنین ما در دعاهایمان به پیشگاه خداوند التماس می‌­کنیم که «اللهم انک عفو تحب العفو فاعف عنا.»

عفو در مباحث حقوقی

ولیکن عفو و گذشت در مباحث حقوقی عناوین کاملا مجزایی می­‌باشند. از منظر علم حقوق، جرایم به دو گروه جرایم قابل‌گذشت و جرایم غیرقابل‌گذشت تقسیم می‌­شوند. در جرایم قابل‌گذشت، شاکی که خود می‌­تواند شخص آسیب‌دیده یا از وراث او باشد، مانند شخصی که در درگیری صدمه دیده هست، رضایت می‌دهد و آسیب‌زننده یا مقصر را می‌بخشد، اما در جرایم غیرقابل‌گذشت، درصورتی که شاکی خصوصی از شکایت خود صرف‌نظر کند، مراجع قضایی نمی‌توانند از جرم مجرم گذشت نمایند؛ همچون زمانی که فردی توسط دیگری به قتل می‌رسد، وراث یا اولیای دم می‌توانند از قصاص گذشت نمایند اما قاتل تنها از جنبه‌ی عمومی جرم که باعث ترس و وحشت مردم می­‌شود، مجازات می‌گردد.

دلایلی ازجمله مصالح اجتماعی، سیاسی و منطق‌ه­ای اصلاح فرد بزهکار و فراهم آمدن موجبات تأمین زیان شاکی خصوصی، موجباتی برای عفو و بخشش فراهم می‌­کند. عفو به دو قسمت عفو عمومی و عفو خصوصی تقسیم می‌­شود.

تفاوت عفو عمومی و عفو خصوصی

مقصود از عفو عمومی آن هست که براساس حکمی قانونی و اجرایی، دولت یا حکومت، بخشی یا تمامی محکومان و مجرمان را موردبخشش عمومی قرار می‌دهد. این نوع از عفو بیشتر در زمان وقوع انقلاب­‌ها یا آشوب­‌ها صورت می­‌پذیرد. اما عفو خصوصی تنها درخصوص برخی از جرایم و مجرمین اعمال می‌­شود.

عفو و انواع آن

عفو عمومی تنها درخصوص جرایم تعزیری (مانند فروش مال غیر، تهیه و ترویج سکه‌ی تقلبی، تخریب اموال تاریخی و فرهنگی، خیانت در امانت و ..) قابل اعمال هست و جرایم حدی (مانند شراب خواری و زنا) قصاصی هستند و مستوجب دیه‌ی قابل‌عفو نمی‌­باشند. جرایمی که مجازات آنها قصاص و پرداخت دیه هست، به دلیل حرمت و حق‌الناس بودن‌شان به‌طور کلی از شمول عفو مستثنی هستند. مجازات­‌های حدود، فقط در موارد خاص پس از آنکه جرم با اقرار متهم به اثبات رسید و به شرط توبه‌ی او، می‌توانند مشمول عفو شوند.

عفو عمومی مربوط به نظم جامعه هست و طرفین دعوا نمی‌­توانند پیرامون آن تراضی کنند. عفو عمومی تمامی آثار محکومیت را منتفی می­‌کند و ناظر به جنبه‌ی عمومی جرم می­‌باشد و تأثیری در حقوق شاکی خصوصی مانند پرداخت دیه و جبران خسارت زیان‌دیده، نخواهد داشت.

عفو خصوصی براساس تعریف قانون تنها شامل محکومان می‌شود و متهمان را دربر نمی­‌گیرد. به این معنا که زمانی می­‌توان برای شخصی درخوهست عفو کرد یا فرد موردعفو قرار می‌­گیرد که حکم محکومیت او صادر شده باشد و در مرحله‌ی اجرای مجازات باشد. در این نوع از عفو، برخی از اشخاص، ازجمله رئیس دادگستری مربوط، دادستان مربوط، قاضی ناظر زندان مربوط، خود شخص محکوم علیه، پدر، مادر، همسر و فرزندان ایشان، مجازند تا درخوهست عفو را پیشنهاد دهند. این پیشنهاد پس از طرح در کمیسیون عفو و تخفیف مجازات که در هستان‌­ها تشکیل می­‌شود و زیر نظر کمیسیون عفو و تخفیف مرکز می‌­باشد، توسط رئیس قوه‌ی قضاییه به هستحضار مقام رهبری می‌رسد چرا که تأیید نهایی ایشان لازم هست.

جرایمی که مشمول عفو نمی‌شوند

درنهایت پس از طی مراحل قانونی آن، در ایام فرخنده‌ی سال مانند اعیاد سعید قربان یا غدیر، محکومان بخشیده می‌شوند یا مجازات‌شان تخفیف می‌یابد. اما برخی از جرایم مشمول عفو و تخفیف مجازات نمی­‌شوند، ازجمله قاچاق عمده‌ی مواد مخدر، سرقت مسلحانه، تجاوز و زنای به عنف و مصادیق مهم مجرمانه‌ای ازقبیل جاسوسی، محاربه، قاچاق سلاح و مهمات، اختلاس، ارتشاء و آدم ربایی، جرایم مستوجب حد شرعی، اعدام و سنگسار که با شهادت شهود اثبات شده باشند.

دانلود آهنگ مسعود صادقلو ما به هم میایم